Home Het altaarstuk Geopend altaarstuk
Lam Gods
Inhoudsopgave
Het geopende altaarstuk
God de Vader
Maria
Johannes
Zingende Engelen
Kluizenaars
Alle pagina's

Maria

MariaMariaHet portret van Maria is adembenemend. Het paneel straalt een enorme zachtheid uit.

Haar gezicht is jong, bijna nog van een kind. Ze kijkt aandachtig naar een boek, haar mond licht geopend. Heur haar, zacht golvend, oogt zo realistisch dat het lijk alsof de kunstenaar iedere haar afzonderlijke aandacht heeft gegeven.

Op haar hoofd een kroon met bloemen. De kroon zelf, afgezet met kostbare stenen en parels, weerspiegelt het licht van de omgeving. Op de kroon ziet men rozen, lelies, meiklokjes en de akelei. Al deze planten bloeien in mei. Hierin zie je ook weer de grote symbolische kennis van de gebroeders van Eyck. Niet alleen de symboolwaarde van elke bloem afzonderlijk, maar tezamen verwijzen ze naar de meimaand, de bloeimaand of de Mariamaand.

Het symbool van de roos is natuurlijk de liefde, de lelies staan voor reinheid en kuisheid. Het meiklokje of lelietje ter dalen is het symbool van Christus of van de Maagd Maria zelf: het is de brenger van het heil en het Evangelie. De akelei zou met zijn gebogen hoofdje de nederigheid symboliseren.
De maand mei, waarnaar de kroon refereert, komt nog een keer terug op het altaarstuk. In gesloten toestand kan de kijker nog steeds de letters onderscheiden van een vierregelig vers dat ons vertelt wie het schilderij heeft gemaakt en wanneer het voor het eerst te bezichtigen viel: op 6 mei 1432.... lezend in een getijdenboek... lezend in een getijdenboek

Boven de kroon van Maria zie je - volgens de kunsthistorici en/of theologen - 12 sterren. Dit is een verwijzing naar het boek openbaringen 12:1.  'En er werd een groot teken gezien in den hemel; namelijk een vrouw, bekleed met de zon; en de maan was onder haar voeten, en op haar hoofd een kroon van twaalf sterren;' Wij tellen 11 sterren en ook de overige symbolen uit dit vers (de zon en de maan) zijn niet zichtbaar.

Een prachtig detail van dit paneel is het boek waarin Maria bladert. De rode manchet geeft een speelse noot in het overwegend donkerblauwe gewaad dat Maria draagt. In het boek kun je alleen de letter M lezen. Volgens Peter Schmidt is het een getijdenboek, maar eerlijk gezegd weet ik niet waarop dit gebaseerd is. De juwelen waarmee de jurk is afgezet zijn afwisselend rood en groen. Het kwastje onder aan het boek heeft een goudkeurig ornament dat de letters AM voorstelt: Ave Maria.

Als u de link naar de teksten horende bij Maria volgt dan zult u lezen dat de tekst rond het hoofd van Maria afkomstig is uit het "boek der wijsheid".Interessant is dat de wijsheid wordt gezien als een vrouw met de naam "Sophia". Volgens de gnostici heeft Sophia de wereld willen scheppen. In feite ontstond hierdoor het dualisme: naast licht ontstond duisternis. De God van deze duisternis was Jaldabaoth, de God der Joden. De zoon van deze God was Sabaoth, die tegen zijn vader in opstand kwam. Hiervoor werd Hij door Sophia beloond met een plaatsje in "de zevende hemel". Hierdoor kwam hij boven zijn vader Jaldabaoth te staan.

Als het altaarstuk een duidelijke verwijzing heeft naar Sabaoth én Sophia, dan mag je voorzichtig de conclusie trekken dat de van Eycks gnostische sympathieën hadden.

Boek met alleen de letter M leesbaarBoek met alleen de letter M leesbaar

Ornament voorstellend AM, Ave MariaOrnament voorstellend AM, Ave Maria

De lelie, de roos, het lelietje ter dalen en de akeleiDe lelie, de roos, het lelietje ter dalen en de akelei

Een detail van het jonge gezicht van MariaEen detail van het jonge gezicht van Maria



 

Zoek op deze site

Boekenkast